خانه / fb / کتاب دانش و دانشمند در ادبیات فارسی

کتاب دانش و دانشمند در ادبیات فارسی

علم و عالم در ادبیات فارسی یکی از دل‌انگیزترین موضوعات فرهنگی است؛ هم بدان دلیل که ادبیات فارسی زیباترین و شفاف‌ترین آینه تحولات تاریخی، اجتماعی و فرهنگی ماست و هم بدان خاطر که این مسأله هنوز همچنان مسأله روزِ ماست. درواقع، با تأمل و تدقیق در این آیینه بزرگ و روشن می‌توان به ساحت‌ها و ابعادِ عظیم معنویت فرهنگ ایرانی ـ اسلامی پی برد و بزرگی و بزرگواری علم و عالم را در تمامی حوزه‌ها و شاخه‌ها‌ی آن به درستی دید و میزان دانش‌محوری و دانشمند‌پروری این فرهنگ خاص و یگانه را در روزگاران پر ظلم و ظلمت گذشته دریافت و معیاری برای نوع برخورد امروزیان پی انداخت و میزان راستی و درستی گفته‌ها و کرده‌های آنان را در باب دانش و دانشمند شناخت. درک دقیق جایگاه و خاستگاه و ارزش‌ها و روش‌ها و منش‌های علم و عالم در ادبیات فارسی بهترین معیار برای فهم میراث گذشته و نقد موازین امروزین فرهنگ و ادب ایرانی و اسلامی است، چون راستی و درستی گفتاری و رفتاری هر فرهنگ و تمدنی را از نوع برخوردش با دانش و دانشمند ـ به روشنی ـ می‌توان دریافت. به همین جهت کوشیده‌ایم تا با توصیف و ترسیم دقیق و مستدل و مستند علم و عالم در ادبیات فارسی، هم چشم‌اندازی روشن و عمیق از گذشته پیش چشم‌ها بیاوریم و هم معیاری دقیق برای نقد شیوه برخورد‌های علمی و فرهنگی امروز در این حوزه به ذهن‌ها و زبان‌ها بدهیم. بدیهی است که عنوان «علم و عالِم در ادبیات فارسی» ـ به ویژه علم ـ در ذات خود دربرگیرنده دو معنای نسبتاً متفاوت است: نخست آن است که علم و عالم را ـ به دور از هر گونه شاخه و رشته و رویکرد و موضوع ـ تعریف و تحلیل کنیم و ببینیم ادیبان بزرگ سنتی ما درباره ذات معنای علم و اوصاف عالم چه گفته‌اند و چگونه نگاهی داشته‌اند. در این معنا، علم و عالم عمدتا صبغه‌ای فرهنگی و معنوی می‌یابند؛ بدین معنا که علم و عالم یعنی بررسی‌، بازیابی‌، طبقه‌بندی و تحلیل مجموعه ویژگی‌هایی که در بطن فرهنگ ایرانی ـ اسلامی در باب دانش و دانشمندان وجود داشته است‌. در این مفهوم‌، به هیچ یک از شقوق و شاخه‌های علمی موجود در متن آثار ادبی کاری نداریم و صرفاً علم ـ و نیز عالم ـ را در معنای عام و مطلق آن بررسی و تحلیل می‌کنیم. معنای دیگر «‌علم و عالم در ادبیات فارسی» آن است که در ادبیات فارسی به جستجوی انواع دانشها و دانشمندان بپردازیم و ببینیم در درون این آثار چه تعریفات و مختصاتی برای اقسام دانشها آمده است. در این معنا علم و عالم اندکی توسع معنوی می‌یابد و دیگر علم و عالم صرفاً در معنای فرهنگی و معنوی آن منظور نیست، بلکه ـ مثلاً ـ کشف و استخراج و طبقه‌بندی دانشها و فنونی چون پزشکی، نجوم، فلسفه، ادبیات و الهیات، همگی شاخه‌ها و اقسامی از دانش به شمار می‌روند. طبیعی است که علم و عالم در ادبیات فارسی ذاتاً قابل اطلاق بر هر دو معناست و ما هم در این کتاب این عنوان را برای هر دو معنا به کار گرفته‌ایم، هر چند به خاطر ذات فرهنگی و معنوی متون ادبی به‌ویژه متون و آثار عرفانی، علم و عالم غالبا در معنای اول به کار می‌رود و مثلاً در آثاری مثل کشف‌المحجوب و اسرار‌التوحید نباید دنبال علم در معنای دوم آن بود چون غالبا مراد هجویری و ابوسعید از علم و عالم معنای فرهنگی و معنوی آن است.
راهنمای خرید و مطالعه نسخه الکترونیک

درباره ی admin

مطلب پیشنهادی

کتاب حقوق‎ زن

معنای‌ دلیل‌، علت‌ و حکمت‌ حکم‌ شرعی‌ چیست‌ و این‌ها چه‌ فرقی‌ با یکدیگر دارند؟ در مورد احکام‌ دینی‌ از سه‌ دیدگاه‌ مختلف‌ می‌توان‌ بحث‌ کرد: أ. گاه‌ از دلیل‌ حکم‌ پرسیده‌ می‌شود. مثلاً اگر کسی‌ بپرسد دلیل‌ وجوب‌ نماز بر یک‌ مسلمان‌ چیست‌، در پاسخ‌ می‌شنود که‌ دلیل‌ یا مدرک‌ یا مستند این ‌حکم‌، آیۀ‌ شریفه‌ «یا ایها الذین‌ آمنوا أقیموا الصلاة‌» است‌. منابع‌ احکام‌ فقهی‌ یا انواع‌ ادله فقهی‌ عبارتند از: ۱. کتاب‌ الاهی‌ ۲. گفتار، کردار و امضای‌ معصومین‌(ع) ۳. اجماع‌ فقها با شرایطی‌ خاص‌ که‌ در اصول‌ فقه‌ مشخص‌ شده‌ است‌. ۴. عقل‌ با شرایطی‌ که‌ در محل‌ خودش‌ آمده‌ است‌. به‌ عبارت‌ دیگر هر حکم‌ شرعی‌ که‌ در رساله‌های‌ عملیه و در فقه‌ شیعه ‌آمده‌ است‌، دلیلش‌ در یکی‌ از این‌ چهار منبع‌ یافت‌ می‌شود. ب‌. گاه‌ ممکن‌ است‌ از علت‌ وضع‌ حکمی‌ شرعی‌ پرسیده‌ شود، مانند این‎که چرا ما باید نماز بخوانیم‌ و علت‌ تامّه جعل‌ این‌ تکلیف‌ بر ما چیست‌؟ در پاسخ‌ به‌ این‌ نوع‌ پرسش‌ این‌ گونه‌ پاسخ‌ داده‌ می‌شود علت‌ ـ به‌ معنای‌ دقیق‌ عقلی‌ آن‌ ـ همۀ‌ احکام‌ شرعی‌ و الاهی‌ و واضع‌ آن‌ها اراده خداوند است‌. ار..

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *